Het pauperparadijs

Het pauperparadijs beschrijft op nuchtere wijze de ontwikkeling van 'de idee' van de maakbare samenleving.
Vanuit alleszins aimabele bedoelingen bedenkt Johannes van den Bosch in 1818 het concept van heropvoedingsgestichten voor arme mensen. Met gezonde arbeid, opvoeding en onderwijs, zo dacht hij, kon je de armoede als gegeven uitroeien. Er zouden betere mensen van komen. Eén van Van den Bosch's kolonieen lag in het Drentse Veenhuizen. Dat is de plek waar Jansens voorouders verbleven.
Jansen onderzoekt niet alleen hoe haar voorouders in Veenhuizen kwamen, maar op basis van gedegen bronnenonderzoek schetst ze ook een oprecht beeld van het dagelijks leven in de kolonie én van de teloorgang van de achterliggende ideologie in de praktische uitwerking van de kolonie.

Ondanks de 'mislukking' van Veenhuizen bleef het idee van 'verheffing van de onderklasse' sluimeren. Eind 19e eeuw ontstond vanuit die gedachte dan ook het concept Tuindorp: nieuwe arbeiderswoningen, die door licht en meer ruimte de gezinnen moesten helpen hun leven op orde te krijgen.
Binnen Tuindorp werd een scheiding gemaakt tussen wijken voor de fatsoenlijke lui, de min of meer fatsoenlijke lieden en de onbetamelijken. Een opzichteres beoordeelde wie voor welk deel van de wijk in aanmerking kwam.
De steundossiers van haar opa en oma zijn grotendeels basis voor het verdere familieverhaal van Suzanna Jansen. De schande en de wanhoop van werklozen in die jaren voor de 2e Wereldoorlog komen stuitend helder uit Jansens verhaal naar voren. Evenals hoe weinig er ook nu weer van vooropgezette heropvoeding annex verheffing lukte. Ook Jansens familie komt uiteindelijk door min of meer toevallige omstandigheden uit de armoedespiraal.

Voor iedereen die de filosofie aanhangt dat je van de geschiedenis kunt leren, is het Pauperparadijs een absolute aanrader. Zeker nu weer steeds vaker ideeën worden geopperd in de trant van heropvoedingskampen en gedwongen tewerkstellingen...