Rode sneeuw in december

Rode sneeuw in december zou zomaar de titel kunnen zijn van een bitterzoet liefdesverhaal. De omslag met de rood brokaten hanger, roekeloos verloren in de sneeuw wijst ook in die richting. En in zekere zin klopt dat ook: Rode sneeuw in december verhaalt namelijk over Lideweij, dochter van een Leidse lakenhandelaar, die alle banden met haar familie en stad verbreekt om te kunnen trouwen met haar grote liefde Andries. Maar waar het verhaal begint als een boeiende streekroman, blijkt dit eigengereide echtpaar uiteindelijk slechts een figurantenrol te hebben. Het boek gaat over het begin van de Tachtigjarige oorlog en de rol van Willem van Oranje daarin. De titel 'Rode sneeuw in december' is dan ook ontleend aan één van de bloederigste acties van de Spanjaarden tijdens deze Tachtigjarige oorlog: het uitmoorden van de bevolking van Naarden nadat dit vestingstadje zich aan de Spanjaarden heeft overgegeven.

Zodra Andries als arts in dienst treedt bij prins Willem van Oranje verhuizen Lideweij en Andries naar de kantlijn van het verhaal. Het boek krijgt vanaf dat moment het tweeslachtige karakter van memoires van de Prins annex geschiedenisleerboek. Droge opsommingen van oproer, legeracties en al dan niet vergeefse pogingen om allianties te sluiten worden slechts mondjesmaat verlicht door de romanlijn. Zeker als Andries en Lideweij halverwege het boek een kille dood sterven tijdens de Spaanse wraakactie op de Naardense bevolking.
Toch eindigt het verhaal niet in Naarden. De oudste dochter Isabella, één van de weinige overlevenden uit Naarden, neemt het stokje over en keert via Amsterdam terug in Leiden waar het verhaal ook begon. Daar maakt ze het beleg van Leiden door de Spanjaarden mee. En hoewel Simone van der Vlugt de geur van lijken door hongersnood en pest door de straten van Leiden laat waren, slaagt de schrijfster er maar matig in om de diepgang in emoties uit het eerste deel van het boek te evenaren.

Want die emoties zijn heel reeel. Ze zijn universeel. Ook, of misschien wel Juist vandaag de dag.
De twijfel die Lideweij ervaart als ze kennis neemt van de leer van Luther. De angst om zich los te maken van wat en wie ze kent om mee te gaan met de man waar ze van houdt. De spanning die het geeft om thuis de protestantse bijbel te lezen en voor de buitenwereld katholiek te blijven. Het gevoelde onbehagen als mensen op de brandstapel belanden voor hun protestantse overtuigingen. De drang om haar gezin te beschermen maar ook de behoefte om te mogen zijn wie ze is. Die emoties zijn heel invoelbaar. Net als het streven van Andries om de oorzaak van en remedie voor de pest te vinden. Simone van der Vlugt laat middels deze twee hoofdpersonen prachtig ervaren hoe individuele levens beïnvloed kunnen worden door gebeurtenissen, politiek en maatschappelijk, op (inter)nationaal niveau. Bovendien maakt ze, met de bril van vandaag, snoeihard duidelijk hoe mensen in hun wens zo gewoon en veilig mogelijk hun eigen leven te leiden bereid zijn om zich af te keren van wat er om hen heen gebeurt. Zelfs als dat gebeuren hen tegen de borst stuit. De spanning tussen ethiek, principes en overlevingsdrang is er altijd: in oorlog en in vrede!
Maar Simone van der Vlugt laat Andries en Lideweij sterven in Naarden en daarmee blijven ook de geweven draden los in de lucht zweven. Zijn alle manuscripten van haar vader verloren gegaan? Isabella besteedt er geen gedachte meer aan. Is Isabella protestants of katholiek? En hoe ziet het leven van de katholieken in de 'vrijgemaakte' delen van de Nederlanden er eigenlijk uit? Dat blijft onbesproken.
Vanaf het moment dat Isabella Naarden weet te ontvluchten, krijgt de spanning tussen ethiek en overlevingsdrang een puur economische invulling: Hoe hou je de handel overeind? Is zaken doen met de vijand legitiem? Maar deze discussie speelt zich slechts af tussen Isabella en haar beschermer; de vertaalslag naar de samenleving ontbreekt. Deze absoluut belangwekkende discussie ontbeert daardoor de impact die de veel implicieter gestelde wezensvragen in het eerste deel van het boek wel hebben.

Rode sneeuw in december is een zeer lezenswaardig boek voor iedereen die geïnteresseerd is in de Vaderlandse geschiedenis. Al blijft voor mij de vraag: hoe is het Isabella nu verder vergaan? Want vier jaar na het beleg van Leiden lijkt Isabella, omringd door man, kind en welvaart de oorlogsverschrikkingen achter zich te hebben gelaten. Maar diezelfde oorlog zal nog jaren woeden zoals de schrijfster ons zelf nog even snel voorrekent in de epiloog. Maar hoe Isabella en haar nakomelingen die jaren doorkomen, blijft jammer genoeg onbedacht.
En dat bevestigt voor mij het gevoel dat de romankant van dit boek zeer te lijden heeft gehad onder de benaming 'historisch'. Het vallen van steden, het heroverd worden van steden, het mislukken van veldslagen, het welslagen van fondsenwerving... Naarmate het boek vordert, worden deze feitelijkheden steeds expicieter benoemd in Rode sneeuw in december. Maar zonder implicaties voor het dagelijks leven van respectievelijk Lideweij en Andries en  Isabella lijken deze vermeldingen erg op de teletekstberichten van vandaag de dag: je neemt er kennis van maar verder verandert het niks aan de beleving van het verhaal.